Chuyển đổi số không đơn thuần là chuyển mẫu giấy thành biểu mẫu trên máy tính. Giá trị lớn hơn là giúp người dân thực hiện công việc thuận lợi, nhanh chóng, minh bạch và an toàn hơn. Luật Chuyển đổi số số 148/2025/QH15, có hiệu lực từ 01/7/2026, lần đầu thiết lập khuôn khổ pháp lý thống nhất cho phát triển Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số.
“Khai báo một lần”: Giảm việc lặp lại thông tin
Một nguyên tắc quan trọng tại Điều 6 là tăng cường kết nối, chia sẻ và sử dụng lại dữ liệu, lấy “khai báo một lần” làm mặc định. Khi thông tin đã được cơ quan có thẩm quyền thu thập, xác thực và có đủ điều kiện sử dụng, hệ thống cần từng bước hạn chế yêu cầu người dân điền lặp lại.
Ví dụ, khi thực hiện một thủ tục hành chính trực tuyến, việc người dân phải nhập nhiều lần cùng một thông tin định danh trên các phần mềm khác nhau là bất tiện cần khắc phục. Tuy nhiên, việc tái sử dụng dữ liệu phải phù hợp quy định về quyền truy cập, mục đích sử dụng và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Ba trụ cột: Hạ tầng số, dữ liệu số, nền tảng số
Hạ tầng số bảo đảm kết nối và vận hành; dữ liệu số là nguồn lực phục vụ quản lý, ra quyết định; nền tảng số tạo không gian cung cấp dịch vụ và giao dịch. Luật yêu cầu hệ thống có tính đồng bộ, liên thông và tuân thủ các khung kiến trúc quốc gia liên quan, hạn chế đầu tư phân tán hoặc xây dựng hệ thống không thể kết nối với nhau. Đối với chính quyền cấp xã, mục tiêu cuối cùng không phải tăng số ứng dụng, mà là giúp người dân tra cứu được, nộp được, theo dõi được và nhận kết quả thuận lợi.
Ngăn chặn 5 nhóm hành vi bị nghiêm cấm
Luật quy định 5 nhóm hành vi bị nghiêm cấm, trong đó có phá hoại hoạt động chuyển đổi số; truy cập, can thiệp trái phép hệ thống; thu thập, mua bán dữ liệu trái pháp luật; lợi dụng công nghệ số để lừa đảo, trục lợi; và lợi dụng quyền hạn để tạo độc quyền, cát cứ, hạn chế cạnh tranh.
Người dân nên sử dụng cổng, ứng dụng chính thức; kiểm tra nguồn thông tin trước khi cung cấp dữ liệu; không chia sẻ mật khẩu hoặc mã xác thực; phản ánh khi hệ thống yêu cầu thông tin không rõ mục đích.
Không để ai bị bỏ lại phía sau
Chuyển đổi số phải tính đến người cao tuổi, người khuyết tật và nhóm gặp khó khăn khi tiếp cận công nghệ. Vì vậy, bên cạnh phát triển dịch vụ trực tuyến cần có hướng dẫn dễ hiểu, hỗ trợ trực tiếp khi cần và kênh tiếp nhận phản ánh thuận tiện.
Thông điệp tuyên truyền: Chuyển đổi số thành công được đo bằng sự hài lòng và lợi ích thật của người dân, không chỉ bằng số lượng phần mềm được đưa vào sử dụng.
Văn bản, nguồn tham khảo
• Luật Chuyển đổi số số 148/2025/QH15 – Công báo Chính phủ (https://congbao.chinhphu.vn/van-ban/luat-so-148-2025-qh15-468708.htm)
• Bộ Khoa học và Công nghệ giới thiệu Luật Chuyển đổi số (https://mst.gov.vn/tu-01-7-2026-viet-nam-co-khung-phap-ly-moi-cho-chuyen-doi-so-va-cong-nghe-chien-luoc-197260630135640793.htm)