Tiết kiệm không chỉ là tắt một bóng điện khi ra khỏi phòng, mà còn là sử dụng hiệu quả từng đồng ngân sách, từng mét vuông đất, từng giờ làm việc và từng tài sản công. Luật Tiết kiệm, chống lãng phí số 110/2025/QH15, có hiệu lực từ 01/7/2026, đặt ra yêu cầu cụ thể hơn trong nhận diện, phòng ngừa, phát hiện và xử lý hành vi gây lãng phí.
Nhận diện lãng phí rõ hơn để phòng ngừa từ sớm
+ Luật hệ thống hóa các hành vi gây lãng phí trong nhiều lĩnh vực, như quản lý tài chính công; đầu tư công, xây dựng và mua sắm tài sản công; khai thác tài nguyên, năng lượng; quản lý thời gian và nguồn lực lao động. Điều này giúp cơ quan, đơn vị xác định rõ những khâu dễ phát sinh lãng phí để có biện pháp khắc phục.
+ Chẳng hạn, mua sắm thiết bị vượt nhu cầu, để tài sản công hư hỏng mà chậm xử lý, thực hiện dự án đầu tư không hiệu quả hoặc để hồ sơ tồn đọng do nguyên nhân chủ quan đều là những tình huống cần xem xét trách nhiệm theo quy định tương ứng. Không phải mọi khoản chi lớn đều là lãng phí; vấn đề cốt lõi là đúng mục tiêu, đúng thẩm quyền, đúng định mức và đạt hiệu quả sử dụng.
Làm rõ trách nhiệm của người đứng đầu, cấp phó và cá nhân thực hiện nhiệm vụ
+ Chống lãng phí cần bắt đầu từ khâu lập kế hoạch, phân bổ dự toán, tổ chức thực hiện và kiểm tra kết quả. Luật nhấn mạnh trách nhiệm của cơ quan, người có thẩm quyền và cá nhân liên quan; không thể chỉ xử lý khi thiệt hại đã xảy ra mà bỏ qua việc phòng ngừa từ đầu.
+ Đối với UBND xã và các đơn vị sử dụng ngân sách, việc công khai nội dung thuộc diện phải công khai, rà soát nhu cầu mua sắm, quản lý tài sản và sử dụng điện, nước, văn phòng phẩm hợp lý là những công việc thiết thực.
Bảo vệ người phản ánh, đấu tranh chống lãng phí
Luật bổ sung cơ chế bảo vệ người đấu tranh chống lãng phí và người thân trong những trường hợp theo quy định. Các hành vi đe dọa, trả thù, cô lập, gây khó khăn hoặc hủy bỏ chứng cứ liên quan đến phản ánh lãng phí bị nghiêm cấm. Cơ chế này khuyến khích phản ánh có căn cứ, trung thực và thông qua kênh phù hợp, đồng thời ngăn chặn việc lợi dụng phản ánh để vu khống người khác.
Ngày 31/5: Từ một ngày nhắc nhớ đến hành động thường xuyên
Luật quy định ngày 31 tháng 5 hằng năm là Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí. Đây là dịp để mỗi cơ quan, trường học, gia đình và người dân cùng nhìn lại những cách sử dụng nguồn lực chưa hiệu quả và thay đổi thói quen.
Ở cấp cơ sở, có thể bắt đầu bằng việc xử lý giấy tờ trực tuyến để giảm chi phí đi lại; bố trí lại phòng, máy móc và trang thiết bị chưa khai thác hết; tránh tổ chức hội họp hình thức; tiết kiệm điện, nước trong công sở và gia đình.
Thông điệp tuyên truyền: Chống lãng phí không làm giảm chất lượng phục vụ; ngược lại, mục tiêu là dùng nguồn lực hợp lý hơn để phục vụ Nhân dân tốt hơn.
Văn bản, nguồn tham khảo
• Luật Tiết kiệm, chống lãng phí số 110/2025/QH15 (https://vanban.chinhphu.vn/?docid=216496&pageid=27160)
• Công báo Chính phủ – Luật số 110/2025/QH15 (https://congbao.chinhphu.vn/van-ban/luat-so-110-2025-qh15-468672.htm)